Content Management Powered by CuteNews
 

Kitap
21. Yüzyılda Türk Müziği Teorisi
Nail Yavuzoğlu

Tanıtım, Sayı 4

20. asrın başından itibaren Türk müziği için bir çok teori ortaya atıldı. Malum; şu anda halen tedrisat ve nota yazımları Arel-Ezgi nazariyatına göre yapılıyor. Bu konu hakkında çok şeyler yazıldı, çizildi. Kimileri bu sistemi göklere çıkardı, kimileri eksiklik ve yanlışlıklarını ortaya koyarak farklı sistemler önerdi, hatta bu sistemi Türk müziği sistemini “temperement”laştırmakla suçlayanlar oldu; fakat bu teorinin yaygın kullanımında bir değişiklik olmadı.

 

Teori tartışmalarının had safhaya ulaştığı günümüzde, İTÜ Devlet Konservatuarı hocalarından Nail Yavuzoğlu, yakın zamanda yayına çıkan kitabıyla bu tartışmalara yeni bir boyut kazandıracak gibi. “21. Yüzyılda Türk Müziği Teorisi” adındaki kitabı, ismiyle hayli iddialı görünüyor. 130 sayfalık ufak hacmiyle ilk bakışta insanı şaşırtan kitap, Nail Yavuzoğlu’nun önerdiği (daha doğrusu, kitabın yazılış üslubuna bakılırsa, öncüllerinde olduğu gibi “ortaya koyduğu”) sistemin manifestosu adeta. Güzel bir kapak tasarımına ve rahatça okunabilecek şekilde düzenlenmiş bir dizgiye sahip. Pan Yayınları’nın yayınladığı kitabın perakende satış fiyatı 20 YTL.

 

Daha çok caz besteciliği ve caz üzerine çalışmalarıyla tanınan Nail Yavuzoğlu, kitabının önsözünde, Türk müziğinin günümüzde karşı karşıya olduğu sorunla kendi önceliğine göre sıralamış. Halen kullanılan sistemleri uzun uzadıya eleştiriye girişmeye gerek duymadan, hemen sisteminin inceliklerini açıklamaya geçmiş. Kitabın konu başlıkları, içeriği hakkında hayli fikir veriyor:

 

 

1. Nail YavuzoğluNotasyon ve ses sistemi
2. Perdeli Türk müziği enstrümanlarında standardizasyon
3. Sistem içinde ikili aralığı ve aralıklar
4. Notasyonda temel kurallar
5. Tetrakord ve pentakordlar
6. Dizi kavramı ve temel diziler
7. Çeşni ilişkilerinde temel ilkeler
8. Bulundukları bölgeye göre dizilerin birbiriyle ilişkilendirilmesi
9. Temel dizilerin Rast ekseni üzerinde oluşumları
10. Türk müziğinde diyapozonun esas alınması 

 

İlk bölümde Yavuzoğlu, sistemindeki seslerin elde edilişi hakkında bilgi veriyor. Bir çok çizelge ve diyagramla desteklenen bu kısım, konuya yeterince hakim olmayan biri için anlaşılması güç olabilir. Burada Yavuzoğlu, bir tür “temperement” olan, bir tam ses aralığını 8 parçaya nasıl böldüğünü, yarım ve çeyrek seslerini nasıl elde ettiğini, bu seslerin tabiî seslere olan uzaklıklarını vs. açıklamış. Bundan sonra, ortaya koyduğu sisteme göre kanun mandallarının ve tanbur perdelerinin nerelere çakılacağı/bağlanacağını göstermiş. Daha sonra da adım adım giderek değiştirme işaretlerini, çeşnileri ve makam dizilerini vs. ele almış. Makamları ve çeşnileri ele alırken yalnızca dizileri kullanıp seyir ve diğer özelliklerinden bahsetmemiş oluşu hemen yanıltmamalı... Zira yazar, daha sonra yayınlayacağı bir başka kitabında makam konusunu teferruatıyla ele alacağını bir dipnotta belirtiyor.

Kitabın en ilginç yönlerinden biri, bütün konuların uzun uzun anlatmaya girişilmeden, daha çok şekiller ve çizelgelerle açıklanmaya çalışılması. Bu durum takipte kolaylık ve incelemede akıcılık sağlamakla beraber, ortalama okuyucuya nazariyat konusunda bir ön bilgiye sahip olma mecburiyeti doğuruyor.

Bir diğer ilginç nokta şu ki Yavuzoğlu, önsöze bir TRT eleştirisi ve TRT’nin; kendine göre; Türk müziği konusunda üzerine düşen görevler hakkındaki düşünceleriyle girmiş. Kitabın içeriğiyle hiç bir ilgisi olmayan bu konuya önsözün hemen ilk cümlesinden itibaren değinilmesinin esbâb-ı mucibesini açıkçası pek anlayamadık.

Kitabın en büyük eksikliği, önerilen notasyonla yazılmış bir veya bir kaç eserin notasının bulunmuyor oluşu. Bizce büyük bir eksiklik; zira öncüllerince adet haline getirilmiş olan bu uygulamaya yer verilseydi, nota yazısının kullanılabilirliği/pratikliği açısından okuyucuya bir hayli fikir verebilirdi. Şu durumda bu konu uygulama açısından biraz havada kalıyor.

Mandal ve perde bağı yerleri kitapta belirtildiği gibi tespit edilmiş bir kanun ve tanbur ile icra örneklerini ne zaman duyabileceğiz ve bunlar ne kadar tatmin edici olacak; merak ediyoruz. Umarız ki Nail Yavuzoğlu kısa zamanda bu merakımızı giderir.

Kitap her haliyle ilginç ve nazariyat üzerine düşünen/üreten her kişinin incelemesi gereken bir eser. Nazariyat tartışmalarını daha da alevlendireceği ve bir çok yeni tartışmayı da beraberinde getireceği aşikâr. Ayrıca bu konudaki çözümsüzlüğün halledilmesi için de, doğrudan olmasa bile dolaylı katkısı olacağı kesin. Zira bu yöndeki araştırmaların ve yayınların artması, bir anlamda yürürlükteki Arel-Ezgi sisteminin eksiklerinin daha güçlü seslerle ortaya konması ve hakimiyetinin sarsılması demek.

Korkutalp Bilgin
Kitap
21. Yüzyılda Türk Müziği Teorisi
Nail Yavuzoğlu
, Tanıtım, Sayı 4


Saz ve Söz Bağımsız Türk Müziği Yayını olarak yazılarımızdan alıntı yapıldığında kaynak belirtilmesini rica ederiz.
www.sazvesoz.net | bilgi@sazvesoz.net